W ubiegłym miesiącu pojawiły się w sieci dwie informacje dotyczące grantów europejskich w Polsce: pierwsza odnośnie grantów ERC (European Research Council), druga natomiast to pierwszy kompletny raport UE dot. początkowej fazy programu Horyzont 2020. Czego ciekawego możemy się z nich dowiedzieć?

Granty ERC

Granty ERC to finansowanie przyznawane nie dla jednostki czy konsorcjum, ale dla konkretnych naukowców: Starting Grants, od 2 do 7 lat po doktoracie, Consolidator Grant, od 7 do 12 lat po doktoracie oraz Advanced Grants dla naukowców o ugruntowanej pozycji. Maksymalne kwoty grantów mieszczą się w granicach 1,5 – 2,5 mln EUR.

W sumie Polacy uzyskali 21 takich grantów, na ok. 5200 przyznanych w Europie. To 0,4%. Na portalu Nauka w Polsce pojawił się artykuł, w którym wypowiadają się ci, którzy granty ERC otrzymali. Wypowiadają się dosyć konkretnie, mówią o tym, jakie są bezwzględne warunki otrzymania takich grantów i dlaczego ciężko je spełnić, podkreślają co w systemie jest niedopasowane. Krótki, warty chwili czasu tekst, jeśli ktoś o przyszłości w nauce myśli.

W tej sprawie napisał też na blogu ecology and evolution Michał Żmihorski, polemizując z pomysłem utworzenia w Polsce kolejnej jednostki administracyjnej. Tym razem jest to biuro, które ma za zadanie wyszukiwać naukowców, którzy mają szanse na otrzymanie takiego grantu jak ERC, i wspierać ich w składaniu wniosku.

Artykuł skupia się jedynie na grantach ERC, pytanie natomiast jak wygląda sytuacja w innych obszarach?

Horyzont 2020

I tutaj po raz pierwszy mamy szanse przyjrzeć się pełnym statystykom programu Horyzont2020. Program powstał jako natępca tzw. programów ramowych, FP6 i FP7, i miał w założeniu upraszczać procedury składania wniosków, promować wnioski dwuetapowe (tj. takie, w których najpierw niedługi szkic projektu przechodzi wstępną ocenę, a dopiero po jego pozytywnej kwalifikacji składający wniosek muszą go rozbudować i doprecyzować).

Cały raport EU do wglądu na stronach Komisji Europejskiej, natomiast tutaj krótko o statystykach.

Staram się śledzić na bieżąco instytucje, których zadaniem jest wspieranie polskich naukowców w programach unijnych, ale z tego, co udało mi się zauważyć (albo raczej czego się nie udało), nikt z nich nie ustosunkował się do tego raportu. Poproszę o informację jeśli jestem w błędzie :)

O Horyzoncie

Dla tych z Was, którzy nie znają dokładnie programów unijnych, krótkie wprowadzenie: Horizon2020 jest programem zaplanowanym na 7 lat, 2014 – 2020. Budżet na te wszystkie lata to 75 miliardów euro, co czyni go największym takim programem do tej pory. Raport opublikowany w połowie kwietnia podsumowuje wnioski złożone do programów (tzw. calls) kończących się w roku 2014. Obejmuje on wszystkie inicjatywy w ramach Horyzontu: wspomniane wcześniej granty ERC, granty Marie-Skłodowskiej-Curie, finansowanie małych i średnich przedsiębiorstw itd.

Trochę statystyki…

OK, to teraz czas na kilka wykresów:

  1. Procent finansowania europejskiego otrzymany przez poszczególne kraje (w raporcie wykres 7)

    fig1_horizon

    Co widać i co można przeczytać w raporcie?

    • trzy pierwsze kraje (Niemcy, Anglia, Francja) otrzymały prawie 50% finansowania europejskiego
    • dodając do tego finansowanie dla kolejnych trzech krajów, Hiszpanii, Holandii i Włoch, otrzymujemy prawie trzy czwarte całkowitej kwoty
    • natomiast kraje europejskiej 13, czyli te, które do Unii dołączyły później, w tym Polska, wszystkie w sumie dostały 4,57% finansów.


  2. Finansowanie unijne a) procentowo w odniesieniu do produktu krajowego brutto, b) w przeliczeniu na naukowca, c) w przeliczeniu na mieszkańca (wykres 8 w raporcie)

    fig3_horizon

    Co warto tutaj jeszcze uzupełnić? Liczba naukowców w Polsce (a raczej etatów naukowych, tzw. full time equivalent, FTE) to 0,45% aktywnych zawodowo mieszkańców. Średnia unijna: 0,73%, na pierwszych miejscach Finlandia, Dania i Szwecja z odpowiednio 1,43%; 1,40% i 1,29% (więcej danych na wykresie 6, str. 17 raportu).

    Co ciekawe, nasze Success Rate, czyli procent zgłoszonych wniosków, który otrzymują finansowanie, w poszczególnych programach Horyzontu nie odbiegają jakoś znacząco od średniej. W programach Excellent Science jest to 13,9%, gdzie średnia dla całej EU to 14,5%, w pozostałych dwóch programach nieco gorzej: 11,2% i 11,7% przy średnich 14,5% i 16,1% dla kolejno Industrial Leadreship i Societal Challenges (por. Tabela 9 w raporcie).


  3. I jeszcze ostatnia z kwestii – recenzenci wniosków (wykres 15 w raporcie).

    Tutaj można zbić łatwy i nieraz spotykany argument, że nigdy nie wiadomo, przez koge oceniane są te wszystkie wnioski, no i kto robi nam na złość. Liczba recenzetów wszystkich wniosków w roku 2014 to nieco ponad 11 tysięcy osób, z czego Polacy znajdują się na 7 miejscu (recenzenci grantów w ramach Horyzontu otrzymują wynagrodzenie). Rzecz jasna, że kraje pierwszej trójki mają znacznie większą liczbę recenzentów niż Polska, ale jak ma się to 7 miejsce na tym wykresie z pozostałymi, wcześniejszymi wykresami?

    fig4_horizon

… i kilka pytań

Nie chodzi mi tutaj o tworzenie porównań pomiędzy krajami. Wiadomo, że gospodarka Polski i zachodniej Europy różnią się wciąż znacząco. Poza tym, z kim porównywać Polskę w tych statystykach? Z Węgrami, z racji położenia geograficznego? Z Holandią, w której liczba naukowców (FTE) jest bardzo zbliżona do naszej? Cięzko powiedzieć, nie z takich tematów piszę doktorat ;)

To, co się nasuwa to kilka wniosków z tego raportu i nieco więcej pytań. Jakie wnioski? Że w sumie wysokość (można powiedzieć niskość?) finansowania, jaka trafia do Polski, jest przede wszystkim związana z tym, że składamy niewiele wniosków, na niskie kwoty. Jeśli procentowo w katergoriach success rate nie odbiegamy znacząco od pozostałych krajów, a to, co dostajemy, jest małym ułamkiem w porównaniu z innymi w EU, to znaczy przede wszystkim, że naukowcy w Polsce wniosków do programów europejskich prawie nie składają. A przynajmniej nie tych, które były rozpisane na 2014 rok… Pytania oczywiście te same co zwykle – po pierwsze, dlaczego? Po drugie, co z tym faktem zrobić?

Co jeszcze przychodzi Wam na myśl?

Dla ciekawych, jakie projekty są finansowane przez program Horyzont: wyszukiwarka projektów, tzw. baza CORDIS, jest dostępna pod adresem: cordis.europa.eu