Dzisiejszy tekst jest pierwszym w serii wpisów dotyczących pisania artykułów naukowych. Zaczynamy dziś od abstraktu i struktury artykułu naukowego, natomiast w kolejnych tekstach przeczytacie m.in.:

  • o orientacji na czytelnika i jego podświadomych oczekiwaniach,
  • o tym, na czym skupiają się recenzenci,
  • o tworzeniu dobrych tytułów i doborze właściwych słów kluczowych,
  • o tworzeniu własnych szablonów artykułów,
  • oraz o tzw. naukowym języku angielskim i sprytnych sposobach ulepszania własnych tekstów.

Miłej lektury!

Abstrakt / Streszczenie

Trzy zasady dobrego abstraktu:

  • abstrakt nie powtarza informacji zawartych w tytule (a na pewno nie tymi samymi słowami),
  • wystarczy przeczytać abstrakt, żeby wiedzieć o czym mówi artykuł – musi być samodzielny, w pewnym stopniu „samowystarczalny”,
  • należy unikać odwołań do własnych publikacji w abstrakcie. Wystarczy na nie miejsca w dalszych częściach artykułu.

Istnieją dwa rodzaje abstraktów: abstrakt informacyjny (informative abstract) i abstrakt opisowy (descriptive abstract).

Abstrakty informacyjne spotykane są najczęściej w czasopismach, zawierają skrót wszystkich części artykułu, włącznie z metodologią i wynikami. Sam abstrakt bez czytania artykułu daje już duży wgląd w wykonaną pracę autora.

Abstrakty opisowe częściej wykorzystywane są w artykułach konferencyjnych. Przedstawiają tematykę badań, ale bez podawania szczegółowych wyników i najczęściej też bez dokładnych opisów metodologii. Wynika to często z tego, że zgłoszenia na konferencje wysyłane są z dużym wyprzedzeniem, i autor niekoniecznie potrafi już wtedy opisać wszystkie swoje wnioski. Abstrakty opisowe wprowadzają w temat badań i sugerują, co można znaleźć w artykule, nie mogą jednak zastąpić przeczytania całości.

Streszczenie (ang. summary), najczęściej znajdujące się na końcu artykułu, nie powinno poruszać tematu metod wykorzystanych w badaniach ani wyników osiągniętych wcześniej przez innych (State of the Art), ma za zadanie krótko opisywać jedynie badania wykonane przez autora, ich wyniki i najważniejsze wnioski.

Struktura IMRAD

IMRAD to struktura wykorzystywana często w artykułach naukowych. Nazwa pochodzi od pierwszych liter poszczególnych sekcji artykułu, czyli:

  • Introduction
  • Methods and Materials
  • Results
  • And
  • Discussion.

Struktura IMRAD jest często przedstawiana obrazowo w formie klepsydry. Chodzi o to, żeby artykuł zacząć od ogólnego wprowadzenia do tematu i dopiero później przechodzić stopniowo do szczegółów, natomiast na końcu wychodząc od uzyskanych szczegółowych wyników i wniosków wyciągnąć szersze konkluzje i opisać możliwe uogólnienia i wpływ naszej pracy na dany obszar nauki.  

abstrakt IMRAD

Poniżej bardziej szczegółowy opis tego, co może lub powinno znaleźć się w poszczególnych częściach.

Introduction

Wstęp zawiera po pierwsze dotychczasowy stan wiedzy; po drugie, powód prowadzenia badań; po trzecie, co ma na celu artykuł. Dobrze jest opisać, dlaczego warto uzupełnić daną lukę w wiedzy: sam fakt, że czegoś do tej pory nie wiadomo czy że coś nie zostało jeszcze zbadane nie jest wystarczającym powodem do umotywowania takich badań.

Wstęp ma też za zadanie odpowiadać na pytanie czytającego: co właściwie zostało zrobione i dlaczego powinno mnie to obchodzić? Budowa wstępu powinna mieć kształt „lejka”, jak na rysunku struktury IMRAD. Zaczynamy od ogółu i przechodzimy do coraz bardziej szczegółowych informacji.

Przykładowa kolejność:

  • przedstawienie ogólnej tematyki (kontekst),
  • podsumowanie dotychczasowego stanu wiedzy (co wiadomo),
  • określenie powstałych pytań i luk (czego nie wiadomo),
  • umotywowanie badań (dlaczego warto dowiedzieć się tego, czego nie wiadomo),
  • pokazanie w jaki sposób dane badania wpływają na uzyskanie odpowiedzi na te pytania (hipoteza artykułu lub pytanie na jakie odpowiada).

Methods and Materials

Opis zastosowanych metod określa jakość artykułu i buduje jego wiarygodność. Większość czytających interesują przede wszystkim uzyskane wyniki, dlatego pominie tę sekcję i wróci do niej dopiero po zapoznaniu się z dalszą częścią artykułu; albo w ogóle. W niektórych czasopismach ta część umieszczana jest mniejszą czcionką, w innych nawet celowo na końcu artykułów. Metodologia powinna być opisana na tyle szczegółowo, aby umożliwić powtórzenie badań przez innych, ale nie zbyt szczegółowo. Część szczegółowych informacji, które są łatwe do znalezienia w innych miejscach, można pominąć. Najczęstsze powody odrzucania artykułów ze względu na słabo opisaną część metodologii:

  • słabe zaprojektowanie stanowiska badawczego,
  • nieobiektywne, stronnicze dane,
  • brak lub niewłaściwe dobranie świadków (control elements),
  • mała grupa próbek,
  • niedokładne opisanie wykorzystanych metod.

Results

W dłuższym artykule na początku tej sekcji można skrótowo powtórzyć zastosowane metody, aby podsumować poprzednią sekcję i krótko wprowadzić tych, którzy jej nie czytali. Ta część artykułu powinna przedstawić, co zostało zbadane i jakie uzyskano wyniki, bez wnikania na tym etapie w szczegóły hipotez dlaczego wyniki były takie, a nie inne. Zasada: „comment but not discuss”. Rezultaty są najkrótszą częścią artykułu, mają przedstawić nową wiedzę, podkreślić co w niej jest najważniejsze. W tej sekcji jeszcze bardziej niż we wszystkich pozostałych warto posługiwać się graficzną prezentacją informacji.

Discussion / Conclusions

Tutaj można:

  • przedstawić zasady, zależności, uogólnienia,
  • podkreślić wyjątki od reguły i niezbadane obszary,
  • pokazać zgodność uzyskanych wyników z wynikami innych,
  • przedstawić wnioski,
  • odpowiedzieć na pytanie postawione we wstępie,
  • ocenić krytycznie wykonane badania, pokazać ich ograniczenia i słabe strony,
  • dokonać możliwych uogólnień i przedstawić co wpływa na brak możliwości większych uogólnień,
  • podkreślić nową wiedzę i wnioski z niej wynikające,
  • opisać znaczenie badań i jaki wpływ mają one na szersze pole,
  • przedstawić jak uzyskane informacje mogą być dalej wykorzystane,
  • nakreślić swoje rekomendacje do dalszych badań i podsumować kolejne pytania, które powstały w czasie naszej pracy

Pozostałe wpisy z serii:

* Cała seria bazuje między innymi na kilku kursach, w których brałam ostatnio udział na Uniwersytecie w Hanowerze (w tematyce Academic Writing, Research Proposals, Co-Science Tools).